เท่าที่มีหลักฐานปรากฏ ในท้องที่ตำบลม่วงไข่ได้มีชุมชนมานานแล้ว ตั้งแต่สมัยบ้านเชียง อาณาจักรขอม อาณาจักรล้านช้าง อาณาจักรอยุธยา จนถึงกรุงรัตนโกสินทร์ โดยเฉพาะในรัชสมัยรัชกาลที่ 5  แห่งกรุงรัตนโกสินทร์

เมื่อก่อนปีพุทธศักราช 2420 ได้มีการก่อตั้งชุมชนที่มีชื่อว่า “บ้านม่วงไข่” ขึ้น โดยกลุ่มคนที่อพยพมาจากประเทศลาวและจังหวัดกาฬสินธุ์ จนเป็นปึกแผ่นและมีประชากรหนาแน่น

ปีพุทธศักราช 2420 ตรงกับปีที่ 10 ในรัชสมัยรัชกาลที่ 5 ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าให้ยกฐานะของบ้านม่วงไข่ขึ้นเป็นเมือง พระราชทานนามว่า “เมืองจัมปาชนบท” และโปรดเกล้าให้ท้าวแก้ว วงศ์ประทุม เป็นพระบำรุงนิคมเขต เจ้าเมืองจัมปาชนบท

ปีพุทธศักราช 2445 มหาอำมาตย์โท พระยามหาอำมาตยธบดี ปลัดทูลฉลองกระทรวงมหาดไทย มาตรวจราชการและมีคำสั่งให้ยุบเมืองจัมปาชนบทลงเป็นบ้านจัมปา โดยให้รวมเข้ากับอำเภอพรรณนานิคม

ปีพุทธศักราช 2446 เจ้าเมืองสกลนคร ได้ให้หลวงพิจารณ์อักษร(เส) บุตรพระยาประจันตประเทศธานี ออกไปตั้งบ้านม่วงไข่เป็นอำเภอจัมปาชนบท

ปีพุทธศักราช 2447   ทางราชการได้มีคำสั่งให้ยุบอำเภอจัมปาชนบทลงอีกครั้ง

ปีพุทธศักราช 2457 มีประกาศคำสั่งให้ยกบ้านม่วงไข่เป็นตำบลม่วงไข่ โดยขึ้นกับอำเภอพรรณนานิคม เมื่อครั้งที่มีการจัดระบบการปกครองท้องที่ตามพระราชบัญญัติลักษณะการปกครองท้องที่

กลุ่มชาติพันธุ์ดั้งเดิมที่อาศัยอยู่ในตำบลม่วงไข่นั้น ประกอบด้วยกลุ่มชนหลายเผ่าพันธุ์ด้วยกัน คือ

กลุ่มที่ 1 กลุ่มภูไทดั้งเดิม ซึ่งอพยพมาจากเมืองภูวา ประเทศลาว เมื่อ 150 ปี ล่วงมาแล้ว โดยมีขุนชาญ ไพรีรณ เป็นหัวหน้า

กลุ่มที่ 2 กลุ่มที่อพยพมาจากจังหวัดกาฬสินธุ์ (จากอุบลราชธานีและเมืองร้อยเอ็ด) เมื่อ 150 ปี ล่วงมาแล้ว โดยมีนายแล โพสาวัง เป็นหัวหน้า

แหล่งโบราณคดีโนนจำปา จากการดำเนินงานในโครงการศึกษาค้นคว้าวัฒนธรรมบ้านเชียงของฝ่ายวิชาการโบราณคดี กรมศิลปากร เมื่อปี พ.ศ. 2534 พบว่า มีการขุดพบเศษภาชนะอยู่หนาแน่น ในพื้นที่ของนางจิต ราษฎรบ้านดอนหวาย หมู่ 7 ตำบลม่วงไข่ มีสภาพเป็นเนินดินร้างรูปรี วางตัวแนวทิศตะวันออกเฉียงเหนือ-ตะวันตกเฉียงใต้ ยอดเนินสูงจากพื้นนาโดยรอบประมาณ 2 เมตร โบราณวัตถุมีสภาพเปื่อยยุ่ย จากการขุดลอกห้วยปลาหาง และสภาพของแหล่งโบราณคดียังคงเหลือราวร้อยละ 10

แหล่งโบราณคดีดอนผู จากการดำเนินงานในโครงการศึกษาค้นคว้าวัฒนธรรมบ้านเชียงของฝ่ายวิชาการโบราณคดี กรมศิลปากร เมื่อปี พ.ศ. 2534 พบว่า มีการขุดพบภาชนะดินเผาลายเขียนสี ลายเชือกทาบ ผิวเรียบ อยู่ในพื้นที่บ้านดอนหวาย หมู่ 7 ตำบลม่วงไข่ห่างจากแหล่งโบราณคดีโนนจำปาไปทางทิศตะวันออกเป็นระยะทาง 1 กม. โดยประมาณ โบราณวัตถุมีสภาพผุกร่อน และสภาพของแหล่งโบราณคดียังคงเหลือราวร้อยละ 50

แหล่งโบราณคดีโนนกกตาล จากการดำเนินงานในโครงการศึกษาค้นคว้าวัฒนธรรมบ้านเชียงของฝ่ายวิชาการโบราณคดี กรมศิลปากร เมื่อปี พ.ศ. 2534 พบว่า มีการขุดพบเศษภาชนะดินเผาลายเขียนสีอยู่ประปรายในพื้นที่ถือครองของนายพีระ แสนอุบล และ นายสาย ขุตเรณ ราษฎรบ้านโพนแพง หมู่ 5 ตำบลม่วงไข่ โบราณวัตถุมีร่องรอยของการลักลอบขุดเพื่อไปจำหน่าย และสภาพของแหล่งโบราณคดียังคงเหลือราวร้อยละ 50

แหล่งโบราณคดีบ้านโพนแพง จากการดำเนินงานในโครงการศึกษาค้นคว้าวัฒนธรรมบ้านเชียงของฝ่ายวิชาการโบราณคดี กรมศิลปากร เมื่อปี พ.ศ. 2534 พบว่า มีการขุดพบภาชนะดินเผาทั้งชนิดผิวเรียบ ลายเชือกทาบ และชนิดเคลือบน้ำดินสีแดง ในพื้นที่บ้านโพนแพง หมู่ 5 ตำบลม่วงไข่ โบราณวัตถุยังไม่มีร่องรอยของการลักลอบขุดเพื่อไปจำหน่าย